Rys historyczny

      ?wierkle - Horst

    Wie? ?wierkle (Horst) zosta?a za?o?ona jako miejscowo?? le?na na terenach b?d?cych w?asno?ci? Klasztoru Czarnow?skiego. Dokument z 10 lipca 1773 r. mówi o za?o?eniu w ?wierkla?skim Lesie (in Schwirklawald)   nowej kolonii. Miejsce na lokacj? wyznaczy? minister von Wedell. Wtedy ten le?ny obszar by? rozleg?? przeplatank? bagien wyspowo poro?ni?tych krzewami i nieregularnych po?aci mieszanego drzewostanu, otoczon? rozleg?ymi i g??bokimi lasami. Zagospodarowanie go – totalne osuszenie, karczunek, uzdatnienie dla rolnictwa, wybudowanie podstawowych zabudowa? i dróg z maksymalnym wykorzystaniem miejscowych surowców oznacza?o wielki wydatek. Po d?ugotrwa?ych tarciach pomi?dzy Klasztorem Czarnow?skim i Królewsk? Kamer?, dotycz?cych tej kwestii ostatecznie sekretarz le?nictwa Moor wyasygnowa? z kasy pa?stwowej na ten cel 3.646,00 talarów.rozmiar: 6,98 KB 
pobra?: 3874 
data: 2005-05-16 18:59:29
Pod koloni? przygotowano obszar 1270 mórg, z czego 830 przeznaczono na grunty orne i ??ki, a reszt? na wspólne pastwisko. Lekka piaszczysta ziemia nadawa?a si? tylko pod upraw? ziemniaków, kapusty, ?yta, owsa i gryki. Ka?dy z 20-stu kolonistów otrzyma? 40 mórg gruntu. Koloni?ci przybyli z ró?nych stron Europy – ?rodkowych Niemiec, Czech, Moraw, Polski, Prus Wschodnich i okolicznych miejscowo?ci. Tylko czterech z nich by?o rolnikami, reszta by?a rzemie?lnikami.
      Z chwil?, gdy miejscowo?? faktycznie zaistnia?a, nadano jej nazw? Horst,  od nazwiska by?ego ministra von der Horsta i przyznano urz?dow? piecz?? wiejska.
W 1787 roku odnotowano w ?wierkli 21 osad. Kolonia liczy?a 120 mieszka?ców, w tym : czterech tkaczy, jeden ko?odziej, jeden szewc, jeden w?ókniarz. Czynna by?a karczma. Od roku 1789 wioska by?a zobowi?zana do ?wiadcze? wynikaj?cych z feudalnej podleg?o?ci na rzecz Klasztoru Czarnow?skiego (op?aty pieni??ne, daniny w naturze i roboty pa?szczy?niane). Funkcjonowa?a ju? wtedy huta szk?a. Brakowa?o jeszcze na miejscu jakiego? centralnego punktu kultu religijnego, który by?by jednocze?nie miejscem wspólnej modlitwy. Wybudowano, wi?c kapliczk?- dzwonnic? i po?wi?cono ?wi?temu Janowi Chrzcicielowi w 20-st? rocznic? za?o?enia kolonii.
       ?wierkla?scy osadnicy mocno okrzepli na swych w?o?ciach, wchodz?c w XIX wiek mieli poczucie pewnej stabilizacji. Lecz nie trwa?o to d?ugo. Armia Napoleona opanowywa?a Europ? i w ko?cu 1806 roku wkroczy?a na ?l?sk. Ludno?? miejscowa spodziewa?a si? ich z pewn? obaw?, ale i z nie?mia?? nadziej? na zmian? swojej sytuacji. ?wierklanie srogo si? jednak rozczarowali. Ich kobiety i córki zosta?y zha?bione, a oni sami g??boko poni?eni. Gdy po prawie rocznym  pobycie wojska francuskie z tych terenów odesz?y, w wiosce poczucie ogromnej krzywdy pozosta?o.
      N
ied?ugo po tym, przez lata targany gro?bami upa?stwowienia Klasztor Czarnow?ski dost?pi? swego losu. W 1810 roku nast?pi?a jego sekularyzacja. Utraci? on wszystkie swoje dobra a sam musia? si? rozwi?za?. Kolonia Horst (?wierkle) od tego momentu podlega?a „Amtowi” w Kup i sukcesywnie pozbywa?a si? feudalnych obci??e?.
Zanim jednak ?wierklanie, tak naprawd? zmierzyli si? z now? rzeczywisto?ci?, jeszcze przez wiele lat wojowali w szeregach ?l?skich Regimentów Landwery. Dopiero w 1818 roku militarny zaci?g ich znacz?co odpu?ci?.
   We wiosce by?y wtedy 23 gospodarstwa i 145-ciu mieszka?ców. Post?puj?ca niezale?no?? w?asno?ciowa i swobody rzemie?lnicze wp?yn??y o?ywczo na gospodark? (huta szk?a pracowa?a pe?n? par?, powsta?a ku?nia z prawdziwego zdarzenia, dzieci rozpocz??y systematyczn? nauk? szkoln?, remontowano drogi).
W roku 1845 w ?wierkli (Horst) by?y ju? 34 domy mieszkalne i 278 mieszka?ców. Nadchodzi?y jednak trudne lata. Zawirowania pogodowe a tak?e zwi?zane z tym kl?ski ?ywio?owe, przynios?y kilka kolejnych lat wielkiej biedy. Na domiar z?ego nie pracowa?a ju? huta szk?a, a szerz?cy si? w tym czasie alkoholizm stawa? si? coraz cz?stszym problemem. W takiej sytuacji potomek jednego z pierwszych osadników kolonii Horst wyemigrowa? wraz z ca?? rodzin? do Ameryki. By? to rok 1855.rozmiar: 15,87 KB 
pobra?: 3871 
data: 2005-05-16 18:51:28
     Przyrost demograficzny jednak by? spory i w 1861 roku mieszka?ców by?o ju? 376. Mieszkali oni w 55-ciu domach. W?ród nich by?o 20 zagrodników, 6 cha?upników i 7 komorników. W wi?kszo?ci pos?ugiwali si? gwar? ?l?sk?. O ile u zarania w koloni Horst równie cz?sto s?ycha? by?o j?zyk niemiecki, czeski i polski, o tyle wówczas w tej materii asymilacja kulturowa i j?zykowa ze ?rodowiskiem by?a ewidentna. Tworzyli bardzo zintegrowan? spo?eczno??, silnie przywi?zan? do swej ziemi. Dzi?ki temu wiele razy wychodzili zwyci?sko w sporach z urz?dnikami pa?stwowymi podczas niezliczonych rozpraw procesu uw?aszczeniowego, ci?gn?cego si? przez dziesi?tki lat. Oficjalnie ta regulacja praw i obci??e?, zwi?zana równie? ze zmianami w?asno?ciowymi, zako?czy?a si? w 1865 roku.
      Nowa sytuacja zdawa?a si? zapewnia? spokój. Niestety, kolejne wojny (austriacko-pruska 186   i francusko- pruska 1870/71) znów zabra?y ze sob? ?wierkla?ski gemajnów i przyczyni?y si? po?rednio do nowej fali emigracji. Dopiero oko?o roku 1880 sytuacja spo?eczno-gospodarcza zacz??a si? poprawia?.
      Od jakiego? ju? czasu budowano tylko murowane domy i kryto dachówk?. Si?? poci?gow? w gospodarstwach stawa? si? ko?. Obok takich profesji jak karczmarz, kowal, ko?odziej, szewc, pojawi?y si? nowe: piekarz, murarz, ?lusarz, handlarz, kupiec itd.  Na miejscu trwa?a budowa Katolickiej Szko?y Ludowej, na której znalaz?a zatrudnienie spora grupa ?wierklan. Od wielu lat oczekiwana, zosta?a ostatecznie po?wi?cona i oddana do u?ytku 8 lipca 1882 roku. By?o to bardzo wielkie wydarzenie. ?wi?towano ca?? wiosk?. Boom gospodarczy trwa?. Powsta?y pierwsze sklepy i pojawi?a si? pierwsza regularna prasa. Z gazet mieszka?cy dowiadywali si? o wydarzeniach w ?wiecie i rozkwicie techniki u?ytkowej. Rower, maszyna do szycia, centryfuga, kieszonkowy zegarek i wiele innych mechanicznych cudeniek coraz cz??ciej uzupe?nia?o stan posiadania przeci?tnej rodziny. Zmienia?a si? te? moda. Szczególnie m??czy?ni, zacz?li ubiera? si? z miejska, „ po pa?sku”.

    Z takimi tendencjami do zmian wkraczali ?wierklanie w XX wiek. Najwi?ksze zmiany nast?powa?y w sferze rolnej. Oprócz post?puj?cej wymiany urz?dze? i narz?dzi konstrukcji drewnianej na ?elazne, pojawi?y si? nowoczesne maszyny i nawozy sztuczne. Nast?powa?y te? zmiany demograficzne i socjalne. W 1890 roku by?o we wiosce 449 mieszka?ców, a w roku 1910 – ju? 545. W tym ?e roku  odnotowano 78 domów mieszkalnych. Funkcjonowa?a Stra? Po?arowa, która zreformowana w ko?cu XIX wieku, w tej chwili mia?a ju? swój zaprz?gowy wóz bojowy. Namiastk? prawdziwego przemys?u sta? si?  powsta?y z pocz?tku XX wieku tartak o nap?dzie parowym.
    Gazety publikowa?y patriotyczne odezwy Cesarza, równocze?nie informuj?c o niepokojach na Ba?kanach. W ko?cu 1 sierpnia 1914 roku wybuch?a wojna – I Wojna ?wiatowa. Czteroletni okres wojny cofn?? gospodarczo wiosk? i zabra? wielu ?wierkla?skich synów (niektórzy wymienieni s? na tablicach „Pomnika Poleg?ych” w Czarnow?sach).
Trudna sytuacja gospodarcza i chaos zwi?zany z upadkiem cesarstwa wyzwoli? ogólne niezadowolenie, które na zewn?trz przybrawszy rewolucyjno- narodowy charakter smaga?o powsta?cz? gor?czk? ?wierklan tak, ?e dwóch z nich straci?o ?ycie. Ostatecznie w dniu Plebiscytu 20 marca 1921 roku g?osy mieszka?ców wioski podzieli?y si? nast?puj?co: 102 za Polska i 223 za Niemcami.
    
Tylko praca mog?a przynie?? zapomnienie czasów wojny i lat powsta?czej zawieruchy. Nie dla wszystkich pracy jednak starcza?o. Modne sta?y si? wyjazdy zarobkowe na „saksy”.
Na miejscu dobros?siedzka pomoc nie by?a niczym niezwyk?ym, by?a owocna i szczególnie cenna. G?ównie dzi?ki niej liczba budynków mieszkalnych wzros?a do 88. Wówczas w ?wierklach zanotowano 578 mieszka?ców, z których 430 pos?ugiwa?o si? j?zykiem polskich i niemieckim. Do szko?y ucz?szcza?o przesz?o 100 dzieci.

 Zmagania ze wszechobecnym kryzysem gospodarczym dawa?y znacz?ce efekty. W ko?cu lat 20-tych stan??a w centrum wioski okaza?a kamienica – „Dom Handlowy”, nieco pó?niej zbudowano drugi tartak. Budowa tego tartaku przy?pieszy?a elektryfikacj? wioski, która nast?pi?a w 1934 roku. Wtedy praktycznie by?o ju? po kryzysie ?wiatowym. Nast?pi? jednak inny kryzys – kryzys demokracji. Jedynie s?uszna ideologia narodowego socjalizmu pcha?a si? we wszystkie sfery ?ycia ?wierkla?skiej spo?eczno?ci. Permanentnie serwowana na kanwie sukcesu gospodarczego (wie? by?a zelektryfikowana, mia?a bit? drog? i ??czno?? telefoniczn?; by? w niej Dom Handlowy i sklep wielobran?owy oraz dwa sklepy mi?sne z zapleczem masarskim; funkcjonowa? w niej handel obwo?ny warzywami, dzia?a? w niej punkt pocztowy; niektórzy ?wierklanie posiadali ju? samochód osobowy, by? nawet jeden samochód ci??arowy) i poprawiaj?cego si? bytu materialnego, tworzy?a swoist? aur? wokó? ka?dego mieszka?ca. Nie sk?ania?a ona do analizowania tendencji, na które nie mia?o si? ?adnego praktycznie wp?ywu i nie tolerowa?a innego odczynu percepcji, a ni?eli sama wykazywa?a.

      Wojna w ?wiecie trwa?a na dobre. Wzrasta?a liczba ?wierklan, którzy tracili ?ycie, na ogó? w mundurze „feldgrau”, uczestnicz?c w szale?stwie zdobywania ?wiata. Tymczasem we wsi „?y?o si? na kartki”. Z chwila wkroczenia Armii Czerwonej 21 stycznia 1945 roku nasta?a nowa era w historii wioski, która nie tylko nazw? Horst zmieni?a na ?wierkle, ale równie? zmieni?a przynale?no?? pa?stwow?. ?wierklanie uradowani zako?czeniem wojny, na?adowani optymizmem, energicznie wzi?li si? do roboty. Pracowali w ocala?ych fabrykach i na roli, w delegacji i na miejscu. „Byle z ?ywymi do przodu i??”, takie by?o ich motto pierwszych lat powojennych. Na tej fali optymizmu wybudowali w?asnymi si?ami swój ko?ció?, o którym od dawna marzyli i o który od wielu lat zabiegali. 22 sierpnia 1949 roku patronatowi Niepokalanego Serca Naj?wi?tszej Marii Panny ko?ció? ten po?wi?cono.

 Kiedy optymizm z biegiem lat os?ab? na skutek mizernej koniunktury gospodarczej, ci?gle stymulowanej siln? fanfaronad? polityczn?, ludzie zacz?li wyje?d?a?. Coraz cz??ciej zbiera?y si? grupy ?wierklan na przystanku w centrum wioski, aby po?egna? kolejn? rodzin?. Nieco pó?niej wyje?d?ano ju? „po cichu” zostawiaj?c ca?y dobytek.

      W 1965 roku wie? liczy?a 524 osoby, które zamieszkiwa?y 124 budynków. 70,5% z nich utrzymywa?o si? z zaj?? pozarolniczych.
Nasta?y lata 70-te, lata rozbudowy na kredyt, pod has?em „pomo?ecie? – pomo?emy!”. Usta?y chwilowo wyjazdy do Niemiec. W tych latach znacz?co zwi?kszy?a si? liczba domów jednorodzinnych, w których cieniu coraz cz??ciej gara?owa? (jak si? pó?niej okaza?o) samochód wszechczasów – „Maluch”.
Ostatnie lata 70-te i pierwsze lata 80-te to lata niepokojów spo?ecznych zako?czonych Stanem Wojennym. ?ycie gospodarcze, cho? schorowane, dawa?o mimo wszystko znacz?ce efekty. We wsi przebudowano z rozmachem szko?? i powsta?o okaza?e przedszkole. By? to ju? rok 1983. Tu? obok, w Brzeziu, trwa?a budowa Elektrowni Opole. Spo?eczno?? lokalna praktycznie ju? od „przewrotu sierpniowego” coraz cz??ciej zaczyna?a patrze? na swoje sprawy poprzez pryzmat przynale?no?ci do regionu i rodowodu swoich korzeni. Wyjazdy za granic?, w zwi?kszaj?cym si? procencie traktowano jako tymczasowy wypad zarobkowy. Po cz??ci za spraw? wspomnianych trendów powsta?o w latach 90-tych szereg dzia?alno?ci gospodarczych. Rozbudowano siec handlow?. Zrealizowano plan telefonizacji wioski. znacz?c? spraw? by?o wybudowanie wodoci?gu jako zadanie gminne.
  Równolegle rozrasta?a si? zabudowa przyko?cielna, osi?gaj?c ostatecznie poziom plebani. W roku 1994 powsta?o Duszpasterstwo w ?wierkli jako filia Parafii Czarnow?sy.
    D??enie ?wierkla?skiej spo?eczno?ci do dzia?a? na rzecz wioski przyczyni?o si? do za?o?enia Stowarzyszeni Rozwoju Inicjatyw „?wierkle”, staraniem którego powsta? Park Rekreacyjno-Wypoczynkowy. Ta sama spo?eczno?? wspiera rok rocznie Rad? So?eck? w czasie organizowania festynu „Dni ?wierkli”.
Wizytówk? ?wierkli jest od niedawna odrestaurowana kapliczka ?w. Jana Chrzciciela w centrum wioski i Sala Wiejska po przebudowie, w której realizuje si? wi?kszo?? ?ycia spo?eczno-kulturalnego. 
Spora grupa mieszka?ców nale?y do mniejszo?ci niemieckiej podlegaj?c organizacyjnie TSKN-owi w Czarnow?sach.

 



drukuj stron?  |  wej??: 8154  |  publikacja/modyfikacja: 2008-07-09 18:11:47


 
ostatnia modyfikacja: 2011-08-29 16:56:09